माओवादीमा देखिएका तीन धार

विश्वदीप पाण्डे
माओवादी पार्टी सरकारमा गएको करिब सात महिना पुग्न थालिसकेको छ । तर सरकार जनताको चाहनाबमोजिम अगाडि बढ्न सकिरहेको छैन । जनताले परिवर्तन त पाए, तर त्यो कुन परिवर्तन हो भन्ने महसुस गर्न सकिरहेका छैनन् । जनताले प्रधानमन्त्री प्रचण्डबाट जुन 'प्रचण्ड परिवर्तन'को अपेक्षा गरेका थिए, त्यो नहुँदा निराशा छाउनु स्वाभाविक नै हो । हिजो ठूलठूला परिवर्तनका सपना बाँडेको माओवादी आज आफैं सरकारमा छ । तर यो जनअपेक्षाअनुसार तीव्रगतिमा अघि बढ्न नसक्नुको कारण माओवादी स्वयम्को कमजोरी हो कि माओवादी सरकारलाई असफल पार्ने अन्य राजनीतिक दलहरूको षडयन्त्र ? दुवै प्रश्न गम्भीर छन् ।

माओवादी पार्टीभित्र अहिले प्रस्ट रूपमा तीन धार देखिएका छन् । पहिलो पक्ष- जो सम्पूर्ण सत्ता आफ्नो हातमा आएको र क्रान्ति पनि सम्पन्न भइसकेको सम्झन्छ । दोस्रो पक्ष- क्रान्ति जारी रहेको र अहिलेको कार्यदिशा केवल राष्ट्रिय-अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिलाई ध्यानमा राखी सरकार, सदन र सडकबाट संघर्ष जारी राख्दै अघि बढ्ने भन्छ । र तेस्रो पक्ष- पार्टी सिद्धियो, बिग्रियो, दक्षिणपन्थी भयो त्यसकारण पुरानै तौरतरिकाबाटै पुरानै बाटो फर्किनुपर्ने निराशावादी र यान्त्रिक चिन्तन राख्छन् । पहिलो पक्ष- यही सुखसुविधामा आफ्नो भविष्य देख्छ । ऊ न पछाडि र्फकन चाहन्छ, न अगाडि बढ्न चाहन्छ, बरु अहिलेको यही झिलिमिलीमा रमाउन चाहन्छ ।
दोस्रो पक्ष- जसरी पनि क्रान्ति सम्पन्न गराउन अनेक कोणबाट मिलाएर क्रान्तिलाई बचाउँदै अघि बढ्न चाहन्छ । तेस्रो पक्ष- जहिले पनि अँध्यारो पाटोमात्र हेर्छ, उसले उपलब्धिका उज्याला पाटा र सफलता देख्न सक्दैन । ऊ क्रान्तिका कुरा त गर्छ, तर क्रान्ति गर्न उल्टो बाटो हिँडौं भन्छ, जुन बाटोबाट क्रान्ति असम्भव छ । तिर्खाएको बेला पानी होइन कि दूध पिउने गलत ढिपी गर्छ, तेस्रो पक्ष । जबसम्म माओवादी पार्टीभित्रका यी तीन भिन्न-भिन्न विचार बोक्नेहरूबीच एउटा साझा दृष्टिकोण बन्न सक्दैन, तबसम्म न क्रान्ति सम्पन्न हुन्छ, नत माओवादी नेतृत्वको सरकार सफल ।

अहिले राष्ट्रको सबैभन्दा ठूलो पार्टी एकीकृत माओवादी हो । तर कहिलेकाहीं लाग्छ, हामी ठूलो भइकन पनि सानो भएका छौं । हामी जितेर पनि हारिरहेका छौं । हाम्रा हातहरू त सधैं मिलिरहेकै हुन्छन्, तर हामी हातसँगसँगै मन मिलाउन सकिरहेका छैनौं । हामी एकअर्काको अस्तित्व स्वीकार्न सकिरहेका छैनौं । हामी सत्यभन्दा धेरै टाढा जान्छौं, सत्यको सामना गर्न हामी डराइरहेका छौं । अन्य कामरेडहरूको जितमा हामी आफ्नो हार देख्छौं । पार्टी र सामूहिक स्वार्थमा होइन कि आफ्ना स्वार्थहरूलाई केन्द्रमा राख्ने मूर्खता गरिरहेका छौं । एउटै केन्द्र होइन कि गुट-उपगुट बनाउन हामी तल्लिन छौं, अनि लाजै नमानी क्रान्तिका चर्का कुरा गर्छौं ।

जो साँच्चिकै क्रान्तिको सही बाटो जाने कुरो गर्छ र गुट-उपगुटको विरोध गर्छ, उसलाई अवसरवादी र कुनै अमूक परस्तको बिल्ला भिराएर बदनाम गराउने कुचेष्टा गरिन्छ । यी तमाम गलत प्रवृत्ति हामी सबैले समयमै सच्याउँदैनौं भने क्रान्ति, समाजवाद, साम्यवादका कुरा पार्टी विधान र दस्तावेजमा मात्र सीमित रहनेछ । क्रान्तिको नाम भँजाएर क्रान्तिकारी होइन कि साँच्चिकै क्रान्तिको व्यावहारिक क्रान्तिकारी कार्यदिशा अपनाएर क्रान्तिकारी बनौं, अनिमात्र क्रान्ति, हजारौं मुक्ति योद्धाहरू र सहिदहरूप्रति सम्मान हुनेछ । हामी भावनामा बहकिएर आदर्शवादी होइन कि क्रान्तिकारी विचारलाई दह्रोसँग पक्रेर क्रान्ति अगाडि बढाउन एकढिक्का बनौं ।

असहमतिका बाबजुद सहमति हुनसक्ने कुरामा सहमति गरेरै अघि बढौं । असहमतिहरू सँगसँगै खुला बहसमार्फत सहमतिमा पुग्ने प्रयत्न गरौं । प्रशंसामात्र होइन कि मैत्रीपूर्ण, स्वस्थ आलोचना पनि सहने परिपाटी बसालौं । नेतृत्वले कार्यकर्ताको, कार्यकर्ताले नेतृत्वको राम्रा कामको प्रशंसा र खराब कामको स्वस्थ आलोचना गर्न पाउनुपर्छ । आलोचना गर्ने नेता-कार्यकर्तालाई आलोचना गरेकै भरमा 'पुरानो नेपाल'मा 'दलित'लाई गरिने व्यवहार आज पनि गरिँदै आएको छ । यस्ता खालका यान्त्रिक चिन्तनबाट हामी माथि उठ्ने प्रण गरौं ।

अहिले माओवादी नेतृत्वको सरकार असफल पार्नु कांग्रेस, एमाले लगायतका राजनीतिक पार्टीहरू आफ्नो धर्म ठान्छन् । यसैमा उनीहरू आफ्नो अस्तित्व बचेको महुसुस गर्छन् । राष्ट्रलाई अग्रगामी रूपान्तरणका पक्षमा उनीहरू गम्भीर भएको हामी पटक्कै देख्दैनौं । हरेक परिवर्तनमुखी काममा उनीहरू तगारो बनेर बसिदिन्छन् । माओवादीलाई असफल पार्नु माओवादी नभई राष्ट्र नै असफल हुन्छ भन्ने कुरो उनीहरू बुझेर पनि अबुझ बनिरहेका छन् । तर विडम्बना, हामी माओवादीहरू स्वयम् पनि आफू-आफूमै अल्मलिएर, आफ्नै कमरेडहरूको खुट्टा तानातान गरेर नजानिकन आफ्नो सरकार आफैं ढाल्ने प्रयत्न गरिरहेका छौं ।
माओवादीलाई हराउन दुनियाँको कुनै शक्ति र तागतले सक्दैन । माओवादीको हार र जित हाम्रै आन्तरिक राजनीतिमा निर्भर छ । माओवादी विरोधी शक्ति माओवादी सरकार असफल पार्न एक छन् । हामी उनीहरूको षडयन्त्र असफल पार्न एक हुनुपर्नेमा आफैंभित्र अनेकताको वातावरण नजानेरै भए पनि सिर्जना गरिरहेका छौं । हामी कतिपय कामरेडहरू पार्टीभित्र कार्यदिशालाई बुझ्ने र ग्रहण गर्ने सवालमा एकता होइन कि अनेकता पैदा गरेर माओवादी विरोधी शक्तिलाई बलियो पार्न नजानिकन मद्दत पुर्‍याइराखेका छौं । प्रचण्ड-बाबुराम लगायत नेतृत्वको हारमा आफ्नो जित देख्ने मूर्खता हामी कतिपय कमरेडहरू गरिराखेका छौं ।

प्रचण्ड-बाबुराम लगायतको नेतृत्वको हार भनेको माओवादी सरकारको हारमात्र होइन, सिङ्गो माओवादी पार्टीकै हार हो ∕ क्रान्तिको हार हो ∕त्यसकारण आफूलाई पुर्ने खाल्डो आफैं खन्ने मूर्खता नगरौं कमरेडहरू । विचारमा अनेकता, मतभिन्नता, असन्तुष्टि हुनसक्छन् । सबै सन्तुष्टि-असन्तुष्टि पद्धतिसंगत ढंगले छलफल गरेर सही विचारलाई अघि सार्दै एउटा साझा सहमतिमा पुगौं । एकढिक्का र एकमन भएर सरकार, सदन र सडकका संघर्षमा होमिनुको विकल्प हामीसँग छैन । जनताले माओवादी नेतृत्वको सरकारबाट ठूलो अपेक्षा गरेका छन् । ती अपेक्षा पूरा गर्न अध्यक्ष प्रचण्डको नेतृत्वमा रहेको सरकारलाई सफल पार्न हरतरहबाट पहल गरौं । सरकार, सदन र सडक यी तीनै मोर्चामा हामीले जित्यौं भनेमात्र क्रान्ति एउटा नयाँ उचाइमा पुग्नेछ । हो, त्यसपछि क्रान्ति एउटा नयाँ मोडमा पुग्नेछ, जहाँ हाम्रो जित सुनिश्चित छ ।

लेखक, माओवादी कार्यकर्ता तथा अर्थमन्त्री बाबुराम भट्टराईका स्वकीय सचिव हुन् ।